Milseog mhilis


Freagra

Sanasaíocht na gcarachtar Sínise: 皿 Míhng

皿

皿 Míhng – Gabhdán/Coimeadán

 

Picteagram is ea an carachtar 皿Míhng.  Gabhdán bia nó gnáth ghabhdán tí atá i gceist leis.  Má fhéacann muid ar an bpictiúr seo thíos, is féidir linn éabhlóid an charactair a fheiceáil, ón gcéad leagan go dtí an leagan atá in úsáid inniu:

皿2

Sa bhfoclóir cáiliúil 說文解字 (syut màhn gáai jih) , tugadh an sainmhíniú seo a leanas ar an gcarachtar thuasluaite:

皿:飯食之用器也。

皿 – Míhng :  Gabhdán bia.

 

Úsáidtear an carachtar seo i gcarachtair eile (mar chomhpháirt), agus déanfar tuilleadh plé orthu siúd amach anseo.


Freagra

Confúicias agus an chailís

觚

子曰:「觚不觚,觚哉!觚哉!」

Jí yeuhk: “Gū Bāt Gū, Gū Jōi!Gū Jōi!”

 

Aistriúchán:

Deir Confúicias: “Muna bhfuil cosúlacht na cailíse ar an gcailís, conas is féidir cailís a thabhairt uirthi?”

Nótaí mínithe:

Cineál cailíse is ea an 觚 (Gū) (á taispeáint sa phictiúr thuas) a bhfuil béal cosúil le trumpa uirthi.  D’óltaí deochanna meisciúla aisti.

Tá cúpla teoraic ann maidir le míniú na habairte thuasluaite.  Deir ceann amháin acu go raibh Confúicias ag cuir a chuid díomá in iúil maidir leis na hathraithe a bhí ag teacht ar dheasghnátha agus córas dlí na linne sin, athraithe nár aontaigh sé féin leo.   Níor thaithin sé leis go raibh athrú ag teacht ar chruth chailísí na linne sin, toisc nach rabhtar á dtógáil de réir na stíle claisicí céanna a dtógtaí iad go traidisiúnta.  Is cosúil gur úsáid sé sampla na cailíse chun a chuid tuairimí i dtaobh na n-athraithe go léir a bhí ag teacht ar chúrsaí a nochtadh.

De réir teoraic eile, bhí Confúicias mí-shasta nach raibh daoine ag ól deochanna meisciúla as an gcáilís úd, ach gur as cáilís eile a bhí níos mó ná an 觚 (Gū).  Dár leis, sháraigh sé sin nósanna traidisiúnta an bhéasa a bhíodh i bhfeidhm roimhe sin, agus seans gur shíl sé gur droch-chomhartha a bhí ann dá mba rud é go raibh níos mó alcóil á ól. B’fhéidir go raibh sé ag smaoineamh ar rud éigean mar seo “Má tá neamhaird á tabhairt ar na deasghnátha ar an mbealach seo (ól iomarcach), cá stopfar?”


Freagraí: 2

Sanasaíocht na gcarachtar Sínise: 名 mìhng (Ainm)

Ainm 名

名 mìhng (Ainm)

Tá an carachtar 名 (mìhng) déanta de dhá charactar dhifriúla ar picteagram iad an dá cheann acu.  Ar barr, feictear 夕 (jihk-oíche).  Is pictiúr de leath gealaí é seo (feictear an ghealach i rith na hoíche, dá bhrí sin úsáidtear é seo chun an bhrí “oíche” a léiriú).  Ar bhun an charachtair 名, feicimid 口 (háu).  Ní bosca é seo, ach picteagram eile, pictiúr den bhéal.

moon (240x221)口 béal

Carachtar amháin móide carachtar eile = carachtar iomlán nua

Cuirtear an dá charachtar seo le chéile chun carachtar nua a chruthú, agus comhcheanglaítear brí an dá charachtair seo chun míniú nua a thaispeáint.  Tugtar “idéagram comhtháite” nó 會意 (wuih yi) ar an gcineál seo carachtair.

Sa dorchadas, glaoigh amach d’ainm os ard le go n-aithneofaí tú

San oíche (夕 jihk), ní féidir duine atá amuigh ag siúl agus iad i bhfad uait a aithint agus ní féidir leis an duine sin tú féin a aithint ach oiread, toisc an dorchadais.  Dá bhrí sin, caithfear an béal (口 háu) a úsáid chun ainm an duine atá i bhfad ar shiúl uait (nó d’ainm féin) a glaoch amach os árd le go n-aithneofaí thú agus le go n-aithneoidh tú an té atá thíos an bóthar uait.  Agus sin conas a scríobhtar “ainm” as Sínis.


Freagraí: 2

Turas chun na sléibhte ar thóir míniú carachtar Sínise

IMG_20150522_151441

 

Faic sna foclóirí

Cúpla seachtain ó shin, tháinig mé ar an gcarachtar 乪.  Ní raibh sé feicthe agam roimhe sin, agus chuardaigh mé sa bhfoclóir ar mo ghuthán cliste é.  Faic.  Rinne mé iarracht teacht ar a mhíniú i m’fhoclóirí clóite (5 chinn acu) agus ní raibh tada le fáil.  Faoi dheireadh, d’aimsigh mé toradh ar an suíomh Ctext (bunachar digiteach litríochta agus foclóirí sean-Sínise):

乪 Kehk (Kek6) – 水之曲折為乪 – Aistrithe go Gaeilge:  “乪 (Kehk) a thugtar ar chaismirneach an tsrutháin”

Bhí sé le fáil ar shuíomh idirlín de chuid instiúid oideachais Hong Cong agus tugtar le fios go bhfuil an carachtar seo in úsáid sa Chantanais ach nach bhfuil sé coiteann (nó in úsáid ar chor ar bith) sa Mhaindirínis.

Rinne mé cuardach Google, agus tháinig sé chun solais go bhfuil an carachtar seo in úsáid mar chuid de logainm anseo i Hong Cong.  寨乪村 (Jaaih Kehk Chyūn) is ainm don bhaile seo (Chai Kek an leagan traslitrithe Béarla), agus bheartaigh mé dul ar cuairt chun na háite seo.  Bhí mé den tuairim go raibh an sráidbhaile seo suite ar abhainn agus gurb shin é an fáth go raibh an carachtar 乪 in úsáid.

IMG_20150522_142509IMG_20150522_142454

An ceann scríbe sroichte

Chuaigh mé ar turas fada bus suas chuig na sléibhte i dtreo Chai Kek (寨乪村).  Ar an drochuair, bhí sé ag stealladh báistí an lá sin (agus mise gan scáth fearthainne).  Faoi dheireadh thiar thall, shroich mé an sráidbhaile iarghúlta.

IMG_20150522_150401 IMG_20150522_142338

Radharcanna áille

Tar éis dom leath uair a’chloig a chaitheamh ag siúl timpeall na háite (agus mé fós gan teacht ar an abhainn), thóg mé mo ghuthán amach as mo phóca agus le cabhair ó Google maps, tháinig mé ar an abhainn ghleoite.  Dochreidte.  Radharc álainn, síochánta i bhfad ón gcathair agus ciúnas suaimhneach sochar thart timpeall orm.  Ní raibh skyscraper ar bith le feiceáil.

IMG_20150522_150510 IMG_20150522_144102

Teoiric maidir le sanasaíocht an charactair 乪

Tá teoiric agam maidir le míniú an charactair seo.  Sílim gur picteagram atá ann.  Tá dhá pháirt sa charactar 乪: 乙 agus 田(Tìhn, páirc).  Ní húsáidtear 乙 le haghaidh a mhínithe, ach chun an abhainn agus a caismirneach a léiriú, is í ag casadh timpeall na páirce (田).Bhí an teoiric sin agam sula ndeachaigh mé chuig an mbaile, ach tar éis dom breathnú ar an áit inar sheas mé ar google maps, bhí mé cinnte de go raibh bunús le mo theoiric (cé nach féidir liom a bheith lán-chinnte gurb é sin sanasaíocht cheart an charactair seo).

abhainn - 複製

Sheas mé ag “X” – caismirneach na habhann

乪

Seo é an teoiric atá agam faoi mhíniú an charactair 乪

Is breá liom carachtair Shínise, agus táim den tuairim gur ghá iad a fhoghlaim go praicticiúl in ionad suí síos is iad a chuir de ghlan mheabhair díreach ón leabhair.  Tá sé i bhfad níos éascaí cuimhniú ar mhíniú carachtair má tá tú tar éis é a léamh ón mbiachlár agus an béile sin a bhlasadh is a ithe.  Mar an gcéanna le 乪.  Deacair dom dearúd a dhéanamh ar an dturas álainn sin agus an abhainn ghleoite nadúrtha, chomh maith leis an radharc álainn a bhí os mo chomhair amach is mé ag suí ar bhruach na habhann áille.  Muna raibh mé chomh fiosrach sin faoi mhíniú an charachtair seo, ní bheinn tar éis an áit ghleoite seo a aimsiú agus lá deas a caitheamh ann.

Nóta:  Seans gur ón Hakka a thagann an carachtar seo, agus ní ón gCantanais.

Tuilleadh pictiúirí:

IMG_20150522_142813 IMG_20150522_143037 IMG_20150522_142916 IMG_20150522_144139 IMG_20150522_144125 IMG_20150522_150510 IMG_20150522_144125 IMG_20150522_150525 IMG_20150522_144132 IMG_20150522_150738

 

 

 

 


Freagra

Confúicias, na huaisle is na hísle, deasghnátha agus ceol

 

先進於禮樂 - 複製

Confúicias agus tábhacht na ndeasghnáth

子曰:「先進於禮樂,野人也;後進於禮樂,君子也。如用之,則吾從先進。」

Jí yeuhk: “Sīn jeun yū láih ngohk, yéh yàhn yáh;hauh jeun yū láih ngohk, gwān jí yáh. Yùh yuhng jī, jāk n`gh chùhng sīn jeun.”

 Aistriúchán:

Deir Confúicias: “Foghlamaíonn an duine de shliocht anuasal conas na deasghnátha a chomhlíonadh sula gceaptar é ina oifigeach rialtais. Ach an duine de shliocht uasal, faigheann sé teideal uasail mar oidhreacht, agus ceaptar é ina oifigeach rialtais de thairbhe seo. De ghnáth, ní thosaíonn sé ag foghlaim conas na deasghnátha a chomhlíonadh go dtí tar éis a cheapacháin. Dá mbeadh orm rogha a bhaint astu agus duine a mholadh do phost, roghnóinn an duine a d’fhoghlaim conas na deasghnátha a chomhlíonadh sular ceapadh é.”

Nótaí mínithe:

禮樂 láih ngohk (deasghnátha agus ceol de réir bhunbhrí an téarma)

Córas deasghnátha ar leith a bhí i bhfeidhm sa tSín tráth. Bhí dhá chuid ag baint leis an gcóras seo: láih ( – dea-bhéas is deashghnáth) agus ngohk ( – ceol). Dhéantaí daoine a roinnt ina ngrúpaí éagsúla bunaithe ar a stadás (beagáinín cosúil leis an gcóras feodach) agus mhúintí custaim is deasghnátha na sochaí dóibh (láih (禮).  Bhaintí úsáid as ceol chun aighneas agus fadhbanna na sochaí a réiteach ( –  ceol).

野人 yéh yàhn: comóntach, duine den chosmhuintir, duine íseal.

君子 gwān jí: Duine uasal. Labhair mé faoi seo cheana – go hiondúil, séard a bhíodh i gceist leis an dtéarma seo ná duine maith agus dea-mhéineach. Ach san alt seo, duine den aicme uasal atá i gceist (beag beann ar a chuid tréithe pearsanta) – a mhalairt ar dhuine íseal.

Comóntach nó duine uasal

Ba ríthábhachtach le Confúicias iad na deasghnátha agus an córas láih ngohk.  San aimsir sin, b’éigean don chomóntach dianstaidéar a dhéanamh ar na deasghnátha agus conas iad a chomhlíonadh sula mbeadh seans aige post maith mar oifigeach rialtais a fháil.  Ach ní bheadh dianstaidéar de dhíth ar dhuine de shliocht uasal le go gceapfaí ina oifigeach é.

Gheobhadh sé an post gan choinníoll.  Tar éis a cheapacháin, is dócha go mbeadh staidéar agus eolas éigin faoi na deasghnátha de dhíth air, ach an mbeadh an leibhéal céanna suime agus eolais ar chúrsaí láih ngohk ag an duine de shliocht uasal a fuair an post de thairbhe a oidhreachta is a bheadh ag an gcomóntach arbh éigean dó na rudaí seo a fhoghlaim sula mbeadh sé cáillithe don phost seo?

Is dócha go raibh Confúicias cinnte de go mbeadh tuiscint níos doimhne ar na deasghnátha ag an té arb éigean dó dul i mbun staidéir chun a chuid cáillíochtaí a bhaint amach, agus go ndéanfadh sé fostaí níos fearr.

Nóta faoin aistriúchán

Sa bhuntéacs, deirtear “Foghlamaíonn an duine íseal láih ngohk sula gceaptar é ina oifigeach rialtais”.  Ach ar mhaithe le soléireacht, chinn mé sainmhíniú a thabhairt ar céard go díreach a bhí i gceist le láih ngohk in ionad an téarma Sínise a chuir san aistriúcháin.


Freagra

Leagan Sínise den bhfocal “Scuaibeadóir”

1024px-Sibiu_street-sweeper

Alt suimiúil agus plé spleodrach

Níos luaithe an tseachtain seo, tharraing alt a foilsíodh ar “Tuairisc.ie” neart cainte. Alt suimiúl a bhí ann, ach dár liom féin, chuir údar an ailt Breandán M Mac Gearailt an sliotar ar fóraoil. Cé go raibh bunús éigean leis na pointí a rinne sé maidir le Gaeilge lochtach, msh.“Caithfear creidmheas a thabhairt dimreoirí”, i mo thuairimse, leagadh an-iomarca béime ar “mhaoirseacht teanga”. Tá lochtanna i bhfad níos tromchúísí ná sin ag baint le TG4, mar shampla, ceist na bhfotheideal Béarla agus cláracha “Gaeilge” ina bhfuil neart Béarla le cloisteáíl iontu.  Is mór an trua é nár tugadh níos mó airde ar na ceisteanna seo san ailt.

Scuaibeadóirí

“Scuaibeadóirí” a bhí i measc na dtéarmaí a cháin údair an ailt, ach bhí neart daoine ann a chosain an téarma seo, agus aontaím leo. An chéad uair a chuala mé an téarma seo ar RnaG, bhí fhois agam cad é go díreach a bhí i gceist – cé nach raibh cloiste agam riamh cheana  go raibh ann do a leithéad de ról sna cluichí Gaelacha. Ag deireadh an lae, ‘sé cumarsáid an rud is tábhachtaí.

Leagan Sínise

Chuir sé seo mé ag smaoineamh. Conas a aistrítear “sweeper” i dteangacha eile? Chuaigh mé i mbun cuardaigh chun an téarma Cantanaise/Sínise a aimsiú. 清道夫 Ching1 Douh6 Fu1 a fuair mé. ‘Séard is brí leis an gcéad dá charactar 清道 Ching1 Douh6 ná “an bóthar a ghlanadh”. Cuirtear an carachtar Fu1 (fear) ag an deireadh, agus faighmis “fear a ghlanann an bóthar”.

An bhrí atá leis an dtéarma seo ná fear atá fostaithe chun an bóthar (nó áiteanna poiblí) a ghlanadh is a scuabadh. “Scuaibeadóir” atá ann. Nuair a bhí gá acu leis an dtéarma Béarla “Sweeper” (sweeper an sacair) a aistriú, cinneadh gur téarma oiriúnach é 清道夫Ching1 Douh6 Fu1. Úsáidtear an téarma seo sa Mhandairínis agus sa Chantanais, ach bheadh foghraíocht na mandairínise le haghaidh an téarma seo difriúil ón bhfoghraíocht atá tugtha anseo.


Freagra

Carachtar Sínise amháin-17 focal de dhíth le sainmhíniú a thabhairt air

Séard is brí leis an gcarachtar Sínise 倀(Cheung1) ná: “taibhse duine a maraíodh ag tíogar agus a chabhraíonn leis an dtíogar sin daoine eile a mharú”.  Meallann an taibhse seo íospártaigh i dtreo an tíogair, agus ithtear iad.

虎
Chuir mé an-suim sa charactar seo nuar a tháinig mé air (trí thimpiste) le linn dom a bheith ag cuardú focail eile sa bhfoclóir. Seacht bhfocal déag de dhíth le sainmhíniú a thabhairt air, cé nach bhfuil i gceist ach an t-aon charactar amháin.  (B’fhéidir go mbeadh duine éigin amuigh ansin in ann aistriúcháin níos giorra a sholáthar).

Seanchas

Is ón seanchas a thagann an focal 倀, agus cé nach bhfuil an carachtar seo in úsáid go forleathan (seans nach mbeadh míniú an fhocail ar eolas ag gach duine), tá seanfhocal sách comónta a bhaineann úsáid as an gcarachtar seo.

Seanfhocal: 為虎作倀 Wai6 Fu2 Jok3 Cheung1

Aistriúchán litriúil  ar an seanfhocail seo ná “Ról an Cheung a ghlacadh ar son an tíogair” nó “Cheung a dhéanamh díot fhéin ar mhaithe leis an dtíogar”. Úsáidtear é chun cur síos a dhéanamh ar dhuine a chabhraíonn le hainbheartach drochbheart a chur i gcríoch – comhchoirí an ainbheartaigh. Arc an diabhail.

201401231642029553_

4df2d76a440f9fecbd702

 

foclóirs