Milseog mhilis


1 Fhreagra amháin

Stáisiún teilifíse ón Téaváin sa Ghaeltacht

Cén fáth go rachadh stáisiún teilífíse ón Téaváin ar cuairt chun na Gaeltachta? Canathaobh go mbeadh suim acu sa Ghaeilge agus sa Ghaeltacht? Cad iad na ceisteanna a chur siad ar Sheán Ó Cuirreáin?

Seán ó C

Seán Ó Cuirreáin á chur faoi agallamh ag láithreoir teilifíse ón Téaváin

 

Mionteanga sa Téaváin?  Nach labhartar “Sínis” ansin?

Labhartar teangacha Síneacha sa Téaváin, chomh maith le teangacha na mbundúchasach (ar an drochuair, tá teangacha na mbundúchasach i dtrioblóid, agus tá an teanga Shíneach Hakka á himeallú le blianta fada anuas).  Is stáisiún teilifíse  é Hakka TV (nó TG4 na Téaváine) a chraolann cláracha teilifíse sa dteanga Hakka, agus de bharr gur mionteanga í Hakka, chuireadar suim speisialta i gcúrsaí na Gaeilge, na Gaeltachta agus TG4.  Dá bhrí sin, bheartaigh siad teacht go hÉireann chun stad na Gaeilge agus na Gaeltachta a fhiosrú.

 Láithreoir teilifíse ón Téaváin sa Spidéal

Is féidir féachaint ar chuid a haon den fhíseán anseo.  Tosaíonn an t-agallamh leis an Dochtúr Declan Downey ag 3:34, sroicheann an láithreoir an Spidéal ag 5:25 agus tá agallaimh eile as Béarla le feiceáil tar éis é sin.  Ach má tá Hakka agat, nó más féidir leat na foitheidil Shínise a léamh, ní miste féachaint air ón dtús!

Cuirtear Seán Ó Cuirreáin faoi agallamh ag 9:56, agus is féidir an chuid eile den agallamh leis a fheiceáil i gcuid a 2 den fhíseán (ar fáil thíos).

Hakka agus Béarla á labhairt sa chlár seo. Cuirtear an t-iar choimisinéir teanga Seán Ó Cuirreáín faoi agallamh, chomh maith le Déaglán Ó Briain, An Dochtúr Declan Downey (a dhéannann aithris iontach ar bhlas Sasanach), bean ón nGaeltacht agus cúpla duine eile. I gcuid a 2, tugann an láithreoir cuairt ar scoil Ghaeltachta chun tuilleadh eolais a fháil faoin tumoideachais, agus chun léargas níos soiléire a fháil ar an nGaelscolaíocht.

Cuid a 2 den fhíseán, agallamh leis an bhfear mór, an t-iar choimis Seán Ó Cuirreáin:

Le linn dó a bheith ag caint leis an gceamara as Hakka, deir sé go mbíonn ar na daltaí freastal ar an scoil ar feadh 25 uair a chloig in aghaidh na seachtaine, agus go mbíonn gach rud trí mheán na Gaeilge seachas 3 uair a chloig as Béarla.  Tá sé soiléir go bhfuil ceist na teanga sa chóras oideachais tábhachtach do mhuintir Hakka sa Téaváin, agus tá sé suimiúl gur thug sé suntas d’úsáid na Gaeilge sa scoil agus sa chóras oideachais.  Seans nach bhfuil a leithéad ar fáil sa Téaváin-is trí mheán na Mandairínise a fheidhmíonn córas oideachais na Téaváine, go príomha.  Ní bhíonn ach cúpla uair an chloig de ranganna sna máthairtheangacha acu (HakkaTéaváinis).  Is fiú a lua freisin gur chuir an deachtóir Chiang Kai Shek cosc iomlán ar mháthairtheangacha, ach cuireadh deireadh leis an gcosc seo sa bhliain 1993.

 

Cad is ea Hakka?

Mionteanga is ea í, atá imeallaithe ar an gcaoi chéanna leis an nGaeilge.

Is grúpa eitneach iad na Hakka(客家) a bhfuil cónaí orthu sa Téaváin agus in áiteanna eile ar fud mhórthír na Síne.  Tá a dteanga agus a dtraidisiúin féin acu, chomh maith le féiniúlacht ar leith. De réir figiúirí a d’fhoilsigh coiste na Téaváine um chúrsaí Hakka, baineann 18.1% de mhuintir na Téaváine, (nó 4,197,000 duine) leis an ngrúpa eitneach seo.   Ach níl cúrsaí ag dul go ró-mhaith dá dteanga, agus is iomaí Hakka sa Téaváin nach bhfuil a dteanga féin ar a dtoil acu.

Léirigh figiúirí a foilsíodh sa bhliain 2004 nach raibh ach 10% de dhaoine ón ngrúpa eitneach seo faoi aois 30 in ann Hakka a labhairt go líofa. Agus níl sí á húsáid mar theanga teaghlaigh ag gach duine des na daoine sin a bhfuil sí ar a dtoil acu. Mandairínis agus Téaváinis a bhíonn mar phríomh-theanga laethúil ag an gcuid eile díobh. Deirtear freisin go bhfuil  cúrsaí ag dul in olcas an t-am ar fad. Dá bhrí sin, is féidir a rá gur mionteanga í Hakka atá immealaithe sa Téaváin, díreach mar atá an Ghaeilge in Éirinn. Go hiondúil, bíonn ar lucht labhartha Hakka an Mhandairínis nó an Téaváinis a labhairt go minic, agus tá a lán daoine tar éis tiontú ar na teangacha sin.

Hakka nó Sínis?

Is teanga Shíneach í Hakka, ach níl sí cosúil leis an Mhaindirínis, an Chantanais, Seangaidhnis nó na teangacha Síneacha eile.  Is é sin le rá nach mbeadh cainteoir maindirínise nó Cantainse in ann láithreoir an chláir theilfíse thuasluaite a thuiscint, ach bheadh siad in ann na fotheidil a léamh.  Dá dteastódh ó chainteoir teanga Shíneach nár chainteoir Hakka é nó í Hakka a fhoghlaim, bheadh orthu í a fhoghlaim mar theanga iasachta, cosúil le Béarlóir ag foghlaim na Gaeilge nó Gaeilgeoir ag foghlaim na Rúisíse.  Ní “canúint” í Hakka, agus dar ndóigh, tá canúintí difriúla de Hakka a labhraítear ar mhórthír na Síne – bheadh cainteoirí cánúintí difriúla na teanga Hakka in ann cumarsáid a dhéanamh lena chéile (cosúil le Gaeilgeoir ó Mhúscraí ag labhairt le cara as Camus!)

TG4 na Téaváine

Bunaíodh an stáisiún teilífise Hakka TV i 2004, nó “TG4 na Téaváine” mar a thugaim air, chun freastal ar lucht labhartha Hakka. Céim mhór shuntasach chun tosaigh ab ea í seo don teanga, agus cinnte tá a lán dhúshláin amach rompu. Tá suim ar leith ag lucht an stáisiúin seo sna mionteangacha go léir, Gaeilge in a measc, chomh maith leis an nGaeltacht  agus TG4. Tá siad ag iarraidh a thuilleadh a fhoghlaim ó chraoltóirí na mionteangacha eile (BBC Alba, S4C 7rl), agus chomh maith le sin aithníonn siad na cosúlachtaí idir cás na Gaeilge agus cás Hakka sa Téaváin.

Advertisements